Lễ hội Đền Hai Bà Trưng - Âm vang hào khí Mê Linh

♦ ThS. Đặng Thị Ánh Tuyết

Trong dòng chảy lịch sử hào hùng của dân tộc Việt Nam, cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng vào năm 40 sau Công nguyên là một mốc son chói lọi, khởi đầu cho truyền thống đấu tranh bất khuất chống giặc ngoại xâm. Hai Bà Trưng - Trưng Trắc và Trưng Nhị - đã trở thành biểu tượng vĩnh cửu của chủ nghĩa yêu nước và tinh thần quật cường của phụ nữ Việt Nam nói riêng và nhân dân Việt Nam. Để ghi nhớ công ơn trời biển của hai nữ anh hùng dân tộc, nhân dân đã lập đền thờ Hai Bà tại thôn Hạ Lôi, xã Mê Linh, thành phố Hà Nội. Lễ hội Đền Hai Bà Trưng là một lễ hội quan trọng của nhân dân địa phương, có lịch sử từ lâu đời và được tổ chức hằng năm, là một sự kiện văn hóa tâm linh, thu hút hàng chục vạn du khách mỗi năm.

Lễ hội chính thức diễn ra vào ngày mùng 6 tháng Giêng âm lịch hằng năm, là ngày Hai Bà Trưng tế cờ khởi nghĩa và xuất quân đánh giặc. Các hoạt động có thể kéo dài từ mùng 4 đến hết mùng 10 tháng Giêng. Địa điểm tổ chức là khu Di tích Quốc gia đặc biệt đền Hai Bà Trưng tại thôn Hạ Lôi, xã Mê Linh, thành phố Hà Nội. Ngôi đền linh thiêng là nơi thờ tự chính, gắn liền với những dấu tích lịch sử quan trọng như lăng mộ Hai Bà, ao Mắt Voi và Thành Ống.

Hơn 2000 năm trước, dưới ách đô hộ tàn bạo của nhà Đông Hán, nhân dân ta sống trong cảnh lầm than. Thi Sách, chồng bà Trưng Trắc, bị thái thú Tô Định giết hại. Nỗi thù nhà và nợ nước đã thôi thúc Trưng Trắc và Trưng Nhị cùng các tướng lĩnh (như bà Lê Chân, bà Bát Nàn...) đứng lên khởi nghĩa. Từ mảnh đất Mê Linh, tiếng trống đồng vang vọng, hiệu triệu khắp nơi anh hùng hào kiệt tụ nghĩa. Cuộc khởi nghĩa thành công rực rỡ, Trưng Trắc lên ngôi vua (Trưng Vương), đóng đô tại Mê Linh, mở ra kỷ nguyên độc lập đầu tiên sau thời kỳ Bắc thuộc. Việc nhân dân lập đền thờ Hai Bà Trưng ở nhiều nơi, đặc biệt là tại Mê Linh, thể hiện lòng kính trọng và ghi nhớ công lao to lớn của các vị anh hùng đã hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc.

Lễ hội đền Hai Bà Trưng được tổ chức trang trọng, kết hợp hài hòa giữa phần lễ truyền thống và phần hội sôi nổi, tái hiện khí thế hào hùng của cuộc khởi nghĩa năm xưa.

Phần lễ được tiến hành với các nghi thức cổ truyền, thể hiện sự thành kính của hậu thế đối với tiền nhân, trong đó lễ rước kiệu là nghi thức quan trọng và hoành tráng nhất. Đoàn rước kiệu với cờ xí, lọng che, tàn vàng và hàng trăm người tham gia trong trang phục truyền thống, xuất phát từ đình làng Hạ Lôi về đền chính. Đoàn rước tái hiện lại đoàn quân của Hai Bà Trưng năm xưa tạo nên một khung cảnh uy nghiêm và sống động. Trong Lễ dâng hương và tế lễ, các đại biểu là lãnh đạo Trung ương, Thành phố Hà Nội, chính quyền địa phương và nhân dân trang trọng dâng hương, dâng lễ vật lên Hai Bà Trưng và các vị tướng lĩnh. Nghi thức tế lễ diễn ra theo đúng phong tục cổ truyền, với các bài văn khấn, chúc văn ca ngợi công đức của Hai Bà. Đặc biệt, phần diễn xướng lịch sử là một hoạt động đặc sắc trong lễ hội, tái hiện lại các hoạt cảnh lịch sử về cuộc khởi nghĩa, từ lúc tế cờ, ra quân, cho đến khi giành thắng lợi. Tiếng trống đồng rền vang cùng những lời hịch, điệu múa, đã khơi dậy niềm tự hào dân tộc trong lòng mỗi người tham dự. 

Phần hội thu hút đông đảo người dân và du khách với nhiều trò chơi dân gian (như đấu vật, chọi gà, cờ người, đua thuyền trên hồ, ném còn) và hoạt động văn hóa phong phú như: Chương trình nghệ thuật đặc biệt "Âm vang Mê Linh" thường được tổ chức vào đêm khai mạc, với các tiết mục hát chèo, ca trù, và các điệu múa dân gian ca ngợi công lao Hai Bà Trưng; Triển lãm văn hóa với các hoạt động trưng bày, giới thiệu về lịch sử địa phương, về vai trò của người phụ nữ Việt Nam qua các thời kỳ nhằm giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.

Lễ hội đền Hai Bà Trưng chứa đựng giá trị giáo dục truyền thống yêu nước sâu sắc. Lễ hội là dịp để mỗi người con đất Việt, đặc biệt là thế hệ trẻ, ôn lại lịch sử hào hùng, ghi nhớ công lao của tổ tiên, thể hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", từ đó hun đúc lòng yêu nước và ý chí bảo vệ độc lập dân tộc. Việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa lễ hội góp phần gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, thuần phong mỹ tục của địa phương, dân tộc. Lễ hội được tổ chức với sự tham gia của đông đảo người dân, từ đó tạo ra sự gắn kết cộng đồng mạnh mẽ. Hiện nay, việc duy trì hoạt động lễ hội truyền thống còn hướng tới phát triển du lịch tâm linh, thu hút du khách trong và ngoài nước đến tham quan, tìm hiểu lịch sử, góp phần thúc đẩy kinh tế địa phương.

Lễ hội đền Hai Bà Trưng (xã Mê Linh, Hà Nội) không chỉ là một sự kiện thường niên mà còn là một truyền thống văn hóa lâu đời của nhân dân Hà Nội và cả nước. Đó là lời nhắc nhở về một thời kỳ lịch sử oanh liệt, về truyền thống yêu nước, tinh thần đấu tranh anh dũng của tiền nhân. Thông qua lễ hội, những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc được bảo tồn, phát huy và truyền lại cho muôn đời sau./.